Om dak- en thuisloosheid aan te pakken, moeten we het eerst onder ogen zien

Het is vandaag Wereld Daklozendag; reden voor genoeg voor deze oproep: Als we dak- en thuisloze mensen willen helpen, moeten we eerst zien wie deze mensen zijn en hoe zij in hun huidige situatie zijn gekomen.  

Fotojournalist Jan-Joseph Stok maakte afgelopen maanden een serie portretten van mensen in  hachelijke situaties. Overdag een ‘normale’ baan, ‘s nachts slapend in bussen, campers en auto’s. De reportage geeft een inkijkje in het leven van mensen met ‘normale’ banen die zich ’s avonds terugtrekken in hun voertuigen. Deze personen maken deel uit van een groeiende groep Nederlanders die dak- en thuisloos zijn. Volgens de laatste CBS-cijfers zijn er zo’n 32.000 Nederlanders van 18 tot 65 jaar zonder vaste verblijfplaats. Het werkelijke aantal is waarschijnlijk veel hoger; want veel mensen met een woonprobleem zijn onzichtbaar. Een gemiste kans, want het zichtbaarder maken van hun problematiek maakt die beter bespreekbaar en helpt in het aandragen van oplossingsrichtingen.

De 33-jarige Teunise werkt als verpleegkundige op de IC, maar brengt de nacht door in haar gele camper. Uit de serie ‘Van Life’ van Jan-Joseph Stok & het Beelddepot.

Domme pech en slecht zicht

Er is vaak maar weinig nodig om dak- of thuisloos te worden. Domme pech zet je leven soms op z’n kop: een plots ontslag, een pijnlijke scheiding, gezondheidsproblemen of het niet kunnen vinden van woonruimte. Een ervaringsdeskundige in een Beelddepot-workshop zei: “Je bent drie maanden verwijderd van dakloosheid.” Een groeiende groep Nederlanders, waaronder vooral ook een toenemend aantal jongeren, kampt met gebrek aan een veilige of prettige woonomgeving.

We hebben echter slecht zicht op hun situatie. In tegenstelling tot het vaak heersende beeld van dakloosheid, slapen veel dak- en thuisloze mensen niet onder bruggen of op bankjes in het park. Wel verblijven ze regelmatig bij vrienden of familieleden, verhuizen ze van opvang naar opvang, of slapen ze in busjes. Dat nomadische bestaan is zwaar.

Halima merkt dat ze meer make-up is gaan dragen sinds ze dakloos is. Iedere ochtend maakt ze zich op om zich beter te voelen over zichzelf en om goed voor de dag te komen ondanks haar situatie.Halima merkt dat ze meer make-up is gaan dragen sinds ze dakloos is. Iedere ochtend maakt ze zich op om zich beter te voelen over zichzelf en om goed voor de dag te komen ondanks haar situatie. Uit de serie ‘Halima en Mihreteab in Deventer’ van Desiré van den Berg & het Beelddepot.

Stigma’s

Het helpt daarbij niet dat deze groep moet vechten tegen maatschappelijke stigma’s waarbij hun situatie vaak wordt afgeschilderd als ‘eigen schuld’ of geassocieerd wordt met drank- of drugsproblematiek.

Gelukkig zien we dat de journalistiek in de afgelopen jaren steeds gedetailleerder is gaan berichten over dak- en thuisloosheid. Werd in de jaren zeventig nog gerept over mannen met de fles of krepeergevallen, tegenwoordig gaat het over mensen met een woonprobleem en wordt ook regelmatig gerapporteerd over de nieuwe demografie van dak- en thuisloze mensen. Ook binnen beleid is er steeds meer aandacht voor de groeiende woonproblematiek.

Meer dan een parkbankje

Toch valt er nog wel winst te halen in de afbeeldingen die veelal in media-uitingen verschijnen. Daarin zien we regelmatig mensen op een parkbankje. Het is belangrijk dat we beter zicht krijgen op de meervoudige problematiek van dak- en thuisloze mensen, want alleen dan kunnen we meer begrip krijgen voor hun situatie en er gerichter beleid voor maken.

Afgelopen jaar heeft Het Beelddepot (een samenwerking tussen journalistieke onderzoekers, fotografen, ontwerpers in nauwe samenwerking met ervaringsdeskundigen en Stichting Zwerfjongeren Nederland) gewerkt aan nieuwe beelden om zo gezamenlijk een beter en breder perspectief te geven op hun bestaan. De nieuwe beelden moeten het startpunt vormen van een breder gesprek over dak- en thuisloosheid in Nederland. Een gesprek waarbij ervaringsdeskundigen nadrukkelijk meepraten. Zij weten immers het beste waar ze tegenaan lopen en zouden dan ook zelf mee moeten werken aan gerichte oplossingsrichtingen en toekomstperspectieven.

Dak- en thuisloze jongeren vertellen hun vrienden of familie niet vaak over hun situatie. Uit schaamte of uit angst voor afwijzing. Deze anonimisering is verbeeld door de slagschaduw die fotografisch ontstaan is. De personen zelf zijn via een softwareprogramma door een algoritme verborgen. Wie zien we hier? Ook een vriend of familie lid kan dak- of thuisloos worden. In de anonimiteit. © Rick van der Klooster/Het BeelddepotDak- en thuisloze jongeren vertellen hun vrienden of familie niet vaak over hun situatie. Wie zien we hier? Uit de serie ‘Onzichtbaarheid’ van Rick van der Klooster & het Beelddepot.

Gedetailleerd kijken

Het is vandaag Wereld Daklozendag, een dag waarop wereldwijd stilgestaan wordt bij deze problematiek en waarbij dak- en thuisloze mensen in veel steden een ontbijt of diner aangeboden krijgen. Laten we die momenten vooral benutten om actief in gesprek te gaan over hun situatie en onszelf dwingen om daar realistischer en gedetailleerder naar te kijken. Alleen dan komen we als medemensen tot gerichte en vooral realistische toekomstperspectieven.

Het Beelddepot, onderdeel van het Bouwdepot, ontwikkelt een beeldbank samen met persfotografen, illustratoren, en ervaringsdeskundigen. Deze beeldbank is gevuld met realistische foto’s van het leven van dak- en thuisloze mensen. Het Beelddepot had niet kunnen bestaan zonder de hulp van het Stichting Zwerfjongeren Nederland, Kansfonds en andere Beeldpartners.